Cultuurchristendom versus Cultuurmarxisme: inspiratiebronnen van onze beschaving

Welke ideeën en wereldbeelden liggen ten grondslag aan de Westerse beschaving? Welke rol speelde het christendom bij het ontstaan van onze opvattingen over mens, vrijheid en samenleving? En hoe kunnen we vanuit deze geschiedenis de hedendaagse cultuurstrijd beter begrijpen?

De Westerse beschaving is het resultaat van eeuwenlange religieuze, filosofische en politieke ontwikkeling. Ideeën over menselijke waardigheid, vrijheid, wetenschap, democratie en maatschappelijke verantwoordelijkheid zijn niet uit het niets ontstaan, maar hebben wortels in verschillende intellectuele en religieuze tradities.

In deze cursus neemt dr. Hans van de Breevaart je mee in de ontwikkeling van deze Westerse traditie en de wereldbeelden die daarbinnen met elkaar concurreren. Daarbij staat allereerst de historische ontmoeting tussen de Joods-christelijke religieuze traditie en de Griekse filosofie centraal. Van de Breevaart onderzoekt hoe uit deze wisselwerking een specifiek mens- en wereldbeeld ontstond dat grote invloed heeft uitgeoefend op de ontwikkeling van Europa.

Vervolgens wordt onderzocht hoe deze intellectuele en religieuze erfenis volgens verschillende denkers heeft bijgedragen aan omstandigheden waarin wetenschap, technologie, kapitalisme, democratische instituties en een sterk maatschappelijk middenveld zich konden ontwikkelen. Welke ideeën over de mens en de samenleving lagen hieraan ten grondslag? En welke rol speelden religieuze overtuigingen, gemeenschappen en instituties bij deze ontwikkeling?

Daarna verschuift de aandacht naar de moderne cultuurstrijd. Van de Breevaart behandelt daarbij het omstreden begrip ‘cultuurmarxisme’ en de ideeën die daarmee in hedendaagse politieke debatten worden aangeduid. Vanuit deze invalshoek wordt onderzocht hoe marxistische en postmarxistische denktradities zich vanaf de twintigste eeuw steeds nadrukkelijker zijn gaan richten op vraagstukken rond cultuur, identiteit, maatschappelijke verhoudingen en instituties.

Centraal staat daarbij de tegenstelling die Van de Breevaart ziet tussen het cultuurchristelijke mens- en wereldbeeld en moderne progressieve en cultuurkritische stromingen. Hoe verschillen hun opvattingen over mens, gemeenschap, traditie, gelijkheid en vrijheid? Hoe werken deze verschillen door in politiek, media, onderwijs en samenleving? En in hoeverre kunnen hedendaagse maatschappelijke conflicten worden begrepen als botsingen tussen dieperliggende wereldbeelden?

De cursus wordt verzorgd door dr. Hans van de Breevaart, historicus en godsdienstwetenschapper. Hij promoveerde op het terrein van de godsdienstwetenschappen aan de Universiteit Leiden, deed onderzoek naar religie, cultuur en politiek en werkte als wetenschappelijk beleidsmedewerker voor het wetenschappelijk instituut van de SGP. Tegenwoordig is hij verbonden aan het Renaissance Instituut. Zijn lezingen en publicaties richten zich onder meer op cultuurchristendom, conservatisme, populisme en de verhouding tussen religie en samenleving.

Leerdoelen:

Na afloop van deze cursus:

- Begrijp je de historische en filosofische wortels van het Westerse mens- en wereldbeeld;
- Kun je de wisselwerking tussen de Joods-christelijke traditie en de Griekse filosofie historisch duiden;
- Begrijp je welke relatie wordt gelegd tussen het christelijke mensbeeld en de ontwikkeling van wetenschap, kapitalisme, democratie en het maatschappelijk middenveld;
- Kun je het begrip ‘cultuurmarxisme’ en de intellectuele tradities waarmee het in het hedendaagse debat wordt verbonden beter plaatsen;
- Kun je verschillen tussen cultuurchristelijke en moderne progressieve wereldbeelden analyseren;
- Begrijp je hoe verschillende opvattingen over mens, vrijheid, gelijkheid, gemeenschap en traditie doorwerken in hedendaagse maatschappelijke discussies;
- Beschik je over een historisch en cultuurfilosofisch kader om de huidige cultuurstrijd beter te begrijpen en zelfstandig te beoordelen.

Instapniveau Niveau 2 – Verdiepend

De cursus is geschikt voor deelnemers met interesse in geschiedenis, religie, filosofie, politiek en cultuur. Er is geen specifieke voorkennis vereist. De cursus biedt een verdiepend historisch en cultuurfilosofisch kader voor iedereen die de intellectuele wortels van de Westerse beschaving en de ideologische tegenstellingen binnen hedendaagse maatschappelijke discussies beter wil begrijpen.