Wie schrijft de geschiedenis? De visie van Lev Tolstoj

Wordt de geschiedenis werkelijk gemaakt door grote leiders en generaals? Bepalen figuren als Napoleon de loop van de geschiedenis, of zijn ook zij slechts onderdeel van veel grotere historische krachten? En hoeveel invloed heeft de individuele mens eigenlijk op de wereld om hem heen?

In deze cursus neemt Quinten Weeterings je mee in het monumentale meesterwerk Oorlog en vrede van Lev Tolstoj. De roman geldt niet alleen als een van de hoogtepunten van de wereldliteratuur, maar bevat ook een diepgaande filosofische analyse van oorlog, macht, vrije wil en de krachten die de geschiedenis vormgeven.

Tolstoj verzet zich tegen de traditionele geschiedschrijving waarin grote historische ontwikkelingen worden verklaard aan de hand van de beslissingen van koningen, staatslieden en generaals. In Oorlog en vrede stelt hij daar een radicaal andere visie tegenover. Zijn leiders als Napoleon werkelijk de architecten van de geschiedenis, of schrijven we hun achteraf een macht toe die zij in werkelijkheid nooit hebben bezeten?

Aan de hand van de roman, en in het bijzonder de filosofische beschouwingen uit de tweede epiloog, onderzoekt Weeterings Tolstojs ideeën over de verhouding tussen individu, macht en historische ontwikkeling. Daarbij komt ook de spanning tussen vrije wil en historische noodzakelijkheid aan bod: handelen mensen werkelijk vrij, of wordt hun handelen bepaald door omstandigheden en krachten die zij zelf nauwelijks kunnen overzien?

Tolstojs geschiedfilosofie wordt vervolgens in een breder intellectueel perspectief geplaatst. Aan de hand van denkers als Isaiah Berlin, Friedrich Nietzsche en Constantin Noica wordt onderzocht hoe Tolstojs ideeën kunnen worden geïnterpreteerd en hoe zij zich verhouden tot andere opvattingen over geschiedenis, macht en menselijke vrijheid.

Daarnaast besteedt de cursus aandacht aan de historische wereld waarin Oorlog en vrede tot stand kwam. Tolstojs eigen ervaringen tijdens de Krimoorlog, de Napoleontische oorlogen die het decor van de roman vormen en de invloed van de Dekabristenopstand helpen om zowel het ontstaan van het boek als Tolstojs denken over oorlog en geschiedenis beter te begrijpen.

Quinten Weeterings studeerde geschiedenis aan de Universiteit Leiden en de Katholieke Universiteit Leuven en is gespecialiseerd in Russische literatuur, kunst en geschiedfilosofie. Hij is verbonden aan uitgeverij De Blauwe Tijger en publiceert daarnaast op Reactionair.

Leerdoelen:

Na afloop van deze cursus:

- Begrijp je Tolstojs kritiek op de traditionele geschiedschrijving en de theorie van de ‘grote mannen’;
- Kun je zijn visie op macht, vrije wil en historische noodzakelijkheid in grote lijnen uiteenzetten;
- Begrijp je de verhouding tussen individu en grotere historische krachten binnen Oorlog en vrede;
- Kun je Tolstojs geschiedfilosofie verbinden aan inzichten van denkers als Isaiah Berlin, Friedrich Nietzsche en Constantin Noica;
- Heb je inzicht in de historische context waarin Oorlog en vrede ontstond, waaronder de Napoleontische oorlogen, de Dekabristenopstand en Tolstojs ervaringen tijdens de Krimoorlog;
- Kun je Tolstojs ideeën verbinden aan hedendaagse vragen over oorlog, leiderschap, macht en menselijke vrijheid.

Instapniveau Niveau 2 – Verdiepend

De cursus is geschikt voor deelnemers met interesse in Russische literatuur, geschiedenis, filosofie, politiek en vraagstukken rond oorlog en macht. Er is geen specifieke voorkennis vereist. Bekendheid met Oorlog en vrede is een voordeel, maar geen voorwaarde voor deelname. De cursus biedt daarmee zowel een toegankelijke kennismaking met Tolstojs geschiedfilosofie als verdieping voor deelnemers die het werk al kennen.