Van traditionele politiek naar populisme

Waarom verliezen traditionele politieke partijen steeds meer terrein? Waarom winnen populistische bewegingen in Europa en de Verenigde Staten juist aan invloed? En wat zegt deze ontwikkeling over de veranderende verhouding tussen burgers, politieke partijen en bestuurlijke elites?

De opkomst van het populisme behoort tot de meest opvallende politieke ontwikkelingen van onze tijd. Partijen die voortkwamen uit gevestigde politieke stromingen als liberalisme, socialisme, conservatisme en christendemocratie bepaalden lange tijd het politieke landschap. Inmiddels staan deze traditionele partijen en ideologieën steeds meer onder druk.

In deze cursus neemt dr. Hans van de Breevaart je mee in de historische en ideologische ontwikkelingen die aan deze verschuiving ten grondslag liggen. De cursus begint met een kennismaking met de ontwikkeling van de Westerse politieke traditie en het ontstaan van de moderne democratische rechtsstaat. Daarbij wordt onderzocht welke rol de grote politieke ideologieën hebben gespeeld bij de vormgeving van onze huidige politieke instituties.

Vervolgens staat de geleidelijke verzwakking van deze traditionele ideologische tegenstellingen centraal. Van de Breevaart onderzoekt hoe het afscheid van herkenbare ideologische uitgangspunten samengaat met de groeiende invloed van internationaal georiënteerde technocratische elites. Hierdoor is volgens deze analyse een politiek vacuüm ontstaan waarin een groeiende afstand tussen burgers en gevestigde instituties zichtbaar wordt.

Het is in deze context dat populistische bewegingen terrein winnen. Zij presenteren zich als vertegenwoordigers van burgers die zich onvoldoende gehoord voelen door de bestaande politieke orde en geven uitdrukking aan groeiend wantrouwen tegenover politieke en technocratische elites. Daarmee stelt hun opkomst fundamentele vragen over representatie, volkssoevereiniteit en de werking van de moderne democratie.

Maar kan populisme meer zijn dan alleen een uiting van maatschappelijk ongenoegen? In de cursus wordt onderzocht in hoeverre populistische bewegingen erin slagen dit wantrouwen daadwerkelijk te kanaliseren. Zijn zij in staat om naast kritiek op de gevestigde orde ook een samenhangend en geloofwaardig politiek alternatief te formuleren? En wat betekent hun opkomst voor de toekomst van de traditionele partijpolitiek?

De cursus wordt verzorgd door dr. Hans van de Breevaart, historicus en godsdienstwetenschapper. Hij promoveerde op het terrein van de godsdienstwetenschappen aan de Universiteit Leiden en werkte eerder als wetenschappelijk beleidsmedewerker voor de Guido de Brès Stichting, het wetenschappelijk instituut van de SGP. Tegenwoordig is hij verbonden aan het Renaissance Instituut, de denktank van Forum voor Democratie. Hij publiceert en spreekt regelmatig over cultuur, religie, politiek en de toekomst van de Westerse beschaving.

Leerdoelen:

Na afloop van deze cursus:

- Begrijp je de belangrijkste ontwikkelingen binnen de Westerse politieke traditie en het ontstaan van de moderne democratische rechtsstaat;
- Kun je de historische rol van liberalisme, socialisme, conservatisme en christendemocratie binnen de partijpolitiek duiden;
- Begrijp je hoe het verzwakken van traditionele ideologieën het politieke landschap heeft veranderd;
- Kun je de groeiende invloed van technocratisch en internationaal georiënteerd bestuur plaatsen binnen bredere politieke ontwikkelingen;
- Begrijp je welke factoren bijdragen aan het groeiende wantrouwen tegenover gevestigde politieke instituties en elites;
- Kun je de opkomst van populistische bewegingen historisch en politiek duiden;
- Kun je beoordelen in hoeverre populistische bewegingen erin slagen maatschappelijk ongenoegen te vertalen naar een geloofwaardig politiek alternatief.

Instapniveau Niveau 2 – Verdiepend

De cursus is geschikt voor deelnemers met interesse in politiek, geschiedenis, democratie, ideologie en maatschappelijke ontwikkelingen. Er is geen specifieke voorkennis vereist. De cursus biedt een historisch en politiek kader waarmee deelnemers de opkomst van het populisme en de veranderingen binnen de Westerse partijpolitiek beter kunnen begrijpen.