Scherper denken met Wittgenstein

Waarom blijft het denken van Ludwig Wittgenstein zo relevant in een tijd van individualisme, maakbaarheidsdenken en vooruitgangsgeloof? Wittgenstein staat bekend als taalfilosoof, maar de betekenis van zijn werk reikt veel verder dan de filosofie van de taal alleen.

Wittgenstein laat zien dat ons denken en spreken niet op zichzelf staan, maar geworteld zijn in het dagelijks leven. Woorden krijgen betekenis binnen gedeelde praktijken, gewoonten en tradities. Veel filosofische en maatschappelijke verwarring ontstaat volgens hem wanneer we woorden losmaken van de context waarin ze daadwerkelijk worden gebruikt en vervolgens aannemen dat achter ieder woord een vastomlijnd begrip, object of innerlijke ervaring moet schuilgaan.

Daarmee raakt Wittgensteins denken aan fundamentele vragen over mens en samenleving. Kunnen we onszelf werkelijk begrijpen als volledig autonome individuen? Is de samenleving volgens rationele principes opnieuw vorm te geven? Is vooruitgang altijd mogelijk en wenselijk? En zijn tradities en gewoonten slechts overblijfselen uit het verleden, of vormen zij juist de noodzakelijke achtergrond waartegen denken, spreken en handelen mogelijk worden?

In deze cursus neemt filosoof Els Bijsterbosch je mee in het leven, de tijd en het denken van Ludwig Wittgenstein. Op toegankelijke wijze maak je kennis met zijn belangrijkste filosofische ideeën en ontdek je hoe begrippen als taalspelen, levensvormen, regels, gewoonten en gedeelde praktijken ons begrip van mens en samenleving kunnen verdiepen.

Vanuit Wittgensteins filosofie onderzoekt Bijsterbosch vervolgens een aantal kenmerkende denkbeelden van onze tijd. Wat gebeurt er wanneer het individu steeds meer als volledig autonoom wordt beschouwd? Waar liggen de grenzen van rationalisme en maakbaarheid? Wat zegt Wittgenstein over de gedachte dat onze innerlijke ervaringen volledig uniek en onmededeelbaar zijn? En hoe kan zijn filosofie helpen om doorgeschoten scepticisme en een blind geloof in vooruitgang kritisch te onderzoeken?

Daarbij blijft het niet bij abstracte filosofie. Wittgensteins methode biedt concrete handvatten om denk- en argumentatiefouten te herkennen. Door aandacht te besteden aan de context waarin woorden worden gebruikt, wordt zichtbaar hoe verwarring kan ontstaan wanneer beeldspraak letterlijk wordt genomen, begrippen uit hun oorspronkelijke verband worden gehaald of wordt aangenomen dat ieder begrip in een sluitende definitie moet kunnen worden vastgelegd.

Deze cursus biedt daarmee een verdiepend filosofisch kader om kritisch na te denken over taal, cultuur en politiek, maar ook over individualisme, rationalisme, maakbaarheid en de grenzen van het moderne vooruitgangsdenken.

Leerdoelen:

Na afloop van deze cursus:

- Kun je het denken van Ludwig Wittgenstein in grote lijnen uiteenzetten en vergelijken met andere filosofische denktradities;
- Begrijp je Wittgensteins visie op de verhouding tussen taal, denken, gemeenschap, gewoonten en tradities;
- Kun je de maatschappelijke en politieke relevantie van zijn denken verbinden aan hedendaagse vraagstukken rond individualisme, maakbaarheid, rationalisme en vooruitgangsgeloof;
- Kun je onderzoeken welke filosofische misvattingen volgens Wittgenstein aan dergelijke denkbeelden ten grondslag liggen;
- Herken je veelvoorkomende denk- en argumentatiefouten die ontstaan wanneer taal en begrippen uit hun context worden gehaald;
- Beschik je over filosofische handvatten om hedendaagse maatschappelijke en politieke denkbeelden kritischer te analyseren.

Instapniveau Niveau 2 – Verdiepend

De cursus is geschikt voor deelnemers met interesse in filosofie, politiek, geschiedenis, cultuur en levensbeschouwing. Er is geen specifieke voorkennis vereist. Bekendheid met het werk van Ludwig Wittgenstein is een voordeel, maar geen voorwaarde voor deelname.